Anadolu'nun Yerli Üzümleri: Emir'den Boğazkere'ye Kısa Rehber

Anadolu, asmanın evcilleştirildiği bölgelerden biri olarak kabul edilir ve dünyanın en eski bağcılık coğrafyaları arasındadır. Türkiye'de bugün yüzlerce yerli üzüm çeşidinin bulunduğu tahmin edilir; ancak bunların yalnızca küçük bir kısmı düzenli olarak şaraplık üzüm olarak işlenir. Bu yazıda şarap kartımızın omurgasını oluşturan yerli üzümleri ve yetiştikleri bölgeleri kısaca tanıtıyoruz. Yazı bilgilendirme amaçlıdır.

Beyaz üzümler

• Emir (Kapadokya): Volkanik tüf topraklarda, 1.000 metrenin üzerinde yetişir. Hafif, yüksek asitli ve mineraldir; köpüklü şarap yapımına da uygundur.
• Narince (Tokat): Yeşilırmak vadisinin üzümüdür. Narenciye ve beyaz çiçek aromalıdır; yaprakları da ünlü Tokat yaprağıdır.
• Sultaniye (Ege): Manisa ve Denizli'nin çekirdeksiz üzümü; kuru üzüm olarak bilinse de hafif ve ferah şaraplar verir.
• Bornova Misketi (İzmir): Aromatik, çiçeksi bir misket; kuru ve tatlı stillerde işlenir.
• Kolorko ve Vasilaki (Bozcaada): Adanın rüzgârında yetişen, tuzlu ve mineral karakterli beyazlar.

Kırmızı üzümler

• Kalecik Karası (Ankara): Açık renkli, kırmızı meyveli ve yumuşak tanenli; biraz serin servis edilir.
• Öküzgözü (Elazığ): İri taneli, vişne aromalı ve canlı asitli.
• Boğazkere (Diyarbakır): Türkiye'nin en tanenli üzümü; koyu meyve ve baharat notaları taşır.
• Papaskarası (Trakya): Hafif ve kırmızı meyveli; roze şaraplarda da kullanılır.
• Karalahna (Bozcaada): Adanın dolgun ve güçlü kırmızısı.
• Çalkarası (Denizli): İnce kabuklu; çoğunlukla rozeye işlenir.

Neden yerli üzümler?

Yerli üzümler, yüzyıllar boyunca bulundukları bölgenin iklimine, toprağına ve hastalıklarına uyum sağlamıştır. Bu uyum, onları hem bölgenin karakterini en iyi yansıtan hem de değişen iklim koşullarına karşı daha dayanıklı üzümler hâline getirir. Son yıllarda pek çok küçük üretici, neredeyse kaybolmak üzere olan yerli çeşitleri yeniden canlandırıyor. Kalecik Karası'nın yeniden yaygınlaşması, bu çabaların en bilinen örneğidir.

Bir üzüm, bir sofra

Her yerli üzüm, kendi bölgesinin mutfağıyla birlikte düşünüldüğünde daha anlamlı hâle gelir. Tokat'ın Narince'si ile yaprak sarma, Kapadokya'nın Emir'i ile testi mantarı, Elazığ'ın Öküzgözü ile köfte aynı coğrafyanın parçalarıdır. Mutfağımızda bu nedenle her bölgeden bir tabak bulunduruyoruz.

Bağ Bölgeleri sayfamızda her bölgenin iklimini, rakımını ve toprağını ayrıntılı olarak inceleyebilirsiniz. Şarap kartımız yalnız bilgilendirme amaçlıdır; şaraplarımız yalnız işletme içinde, 18 yaş üstü misafirlere servis edilir.

Tarihte asma

Anadolu'da bağcılığın geçmişi binlerce yıl öncesine uzanır. Hititlerden Frigyalılara, Urartulardan Lidyalılara kadar bu topraklarda yaşamış pek çok uygarlığın kalıntılarında üzüm ve asma tasvirleri bulunur. Bugün müzelerde görebileceğiniz üzüm salkımlı kabartmalar, asmanın bu coğrafyanın kültüründeki yerini anlatır. Yerli üzümler, bu uzun hikâyenin bugüne ulaşan canlı tanıklarıdır.